DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA DZIECI 6 – LETNICH

Wiek przedszkolny jest okresem intensywnego tempa zmian i ma decydujące znaczenia dla rozwoju w późniejszych latach życia. Przejście dziecka z wieku przedszkolnego w wiek szkolny wnosi w jego życie szereg zmian. Zmienia się przede wszystkim organizacja czasu i rytm dnia. Zabawowym rodzajom aktywności spontanicznej zaczynają towarzyszyć obowiązki oraz aktywność kierowana. Rozpoczynając naukę dziecko staje wobec trudnej próby sprostania nowym wymaganiom i oczekiwaniom. Należy zastanowić się czy nasze 6 – letnie dziecko jest w dostatecznym stopniu zainteresowane nauką i wiedzą, a także czy osiągnęło już zdolność rozumienia, identyfikowania, zapamiętywania i organizowania nowych wiadomości, czy potrafi umiejętnie podporządkowywać się wymaganiom szkoły w zakresie skupienia uwagi, wytrwałości, gotowości do wykonywania poleceń nauczyciela, zdolności współpracy w grupie.
Pamiętajmy, że tempo rozwoju oraz osiągnięcia dziecka zależą od kilku czynników, m. In. dojrzałości układu nerwowego, wpływu środowiska rodzinnego, stylu wychowywania, wcześniejszych doświadczeń dziecka oraz jego własnej aktywności.

Jaki jest sześciolatek?
Jest pełen energii, preferuje zabawy ruchowe. Cechuje go wyraźna chęć działania. Nadal jego główną formą aktywności jest zabawa, podejmowana dla przyjemności. Potrafi wykonywać wiele złożonych czynności angażujących zarówno motorykę dużą, jak również precyzyjne i celowe ruchy manipulacyjne i grafomotoryczne. Chętnie gra w piłkę, jeździ na rowerze czy hulajnodze, wspina się, skacze. Z przyjemnością rysuje, maluje, wycina i wykleja. Prawidłowo chwyta narzędzie do pisania. Poprawnie różnicuje, identyfikuje i odwzorowuje podstawowe figury geometryczne, a także w złożonych układach. Umiejętnie zapamiętuje wiersze i słowa piosenki. Właściwie dzieli zdania na wyrazy, dokonuje analizy i syntezy głoskowej, swobodnie opowiada o rzeczywistości o swoich przeżyciach. Dziecko w tym wieku rozwinęło umiejętność analizy i syntezy na materiale obrazkowym, identyfikuje i różnicuje bodźce wzrokowe.
Sześciolatek umiejętnie porozumiewa się z otoczeniem za pomocą mowy potocznie zrozumiałej dla odbiorcy. Jego mowa jest poprawna pod względem gramatycznym, fleksyjnym i artykulacyjnym. Jego słownik zawiera około 4 tyś. słów i pojęć, dziecko rozumie wiele, w tym pojęcia czasu, przestrzeni i liczby. Właściwie różnicuje strony i kierunki. Posiada szeroki zakres i poziom wiedzy na różnorodne tematy. Ponadto prawidło identyfikuje uczucia rówieśników, różnicuje własne emocje dostosowując je do sytuacji. Ma potrzebę rywalizacji, jednak potrafi także współdziałać z innymi dziećmi. Doskonali umiejętność przestrzegania zasad akceptowanych społecznie. Opanował podstawowe czynności samoobsługowe.
Powyżej przedstawiłam ogólne cechy charakteryzujące dziecko sześcioletnie. Należy jednak podkreślić, że rozwój dziecka nigdy nie przebiega jednostronnie, jest on wieloetapowy i wieloaspektowy. Ponadto u dzieci obserwuje się często nieharmonijność w rozwoju, tzn. że poszczególne sfery rozwijają się w różnym tempie. Warto także zaznaczyć, że dana grupa wiekowa nie jest jednorodna pod względem stopnia rozwoju poszczególnych funkcji, obserwuje się wyraźne różnice indywidualne u podłoża których znajdują się uwarunkowania neurobiologiczne oraz społeczno – wychowawcze.
Na podstawie mojego doświadczenia oraz obserwacji wynika, że wiele dzieci przejawia różnorodne zaburzenia w rozwoju w poszczególnych obszarach (w zmiennych firmach czy intensywności). Poniżej w krótkim opisie scharakteryzuję te trudności, które mogą pojawiać się u różnych dzieci.

  1. Koncentracja uwagi – dzieci doświadczają trudności z właściwym skupieniem uwagi dowolnej. W wieku przedszkolnym przeważa jeszcze uwaga mimowolna, co oznacza, że różnorodne bodźce z otoczenia łatwo odwracają uwagę dziecka od wykonywanej czynności. Także czas skupienia uwagi na zadaniu jest dość krótki. Dziecko ponadto nie potrafi skoncentrować się na wykonywaniu kilku aktywności równocześnie, wymaga częstych przerw, a najlepiej odpoczywa aktywnie podczas zabaw ruchowych.
  2. Dość często obserwuje się niedojrzałość społeczno – emocjonalną u dzieci. Nie potrafią one podporządkować się poleceniom, podejmują próby zmiany aktywności proponowanych przez nauczyciela, niechętnie współpracują oraz podejmują nowe działania. Wykazują brak gotowości i ciekawości poznawczej oraz zadaniowej. Przejawiają wolne tempo pracy oraz wyraźną męczliwość. Nie potrafią odpowiednio do wieku kontrolować emocji, nie przestrzegają zawartych w grupie umów. Przejawiają małą samodzielność. Często stale absorbują uwagę nauczyciela. Ale mogą też izolować się od grupy, unikać wspólnych zabaw, wykazywać bierność, małomówność lub agresję.
  3. Trudności percepcji wzrokowej – polegają m.in. na trudnościach analizy i syntezy na materiale obrazkowym, problemy w wyodrębnianiu części ze złożonej całości czy figury z tła, rozpoznawaniu i interpretowaniu bodźców wzrokowych, rozróżnianiu abstrakcyjnych symboli graficznych, dostrzeganiu różnic w obrazkach, brakujących elementów, trudności pamięci wzrokowej, z układaniem elementów według wzoru, uzupełnianiu obrazków czy odwzorowywaniu. Dość częstym problemem jest obniżona sprawność grafomotoryczna oraz nieprawidłowy chwyt narzędzia do pisania.
  4. Percepcja i pamięć słuchowa oraz koordynacja słuchowo – ruchowa – trudności w tym obszarze mogą obejmować m.in. problemy z wysłuchiwaniem, rozpoznawaniem, zapamiętywaniem i interpretowaniem dźwięków i odgłosów z otoczenia, odtwarzaniem rytmu. Obserwuje się ponadto niedojrzałość słuchu fonematycznego, trudności z analizą i syntezą wyrazów, wyodrębnianiem wyrazów w zdaniu, sylab w wyrazach czy rozpoznawaniem i wyodrębnianiem głosek w różnych pozycjach w wyrazie.
  5. Opóźnienia w rozwoju mowy w aspekcie leksykalnym, artykulacyjnym, semantycznym, gramatycznym. Ubogi słownik oraz niewielka pojemność pamięci słownej. Trudności w rozumieniu prostych i złożonych poleceń czy prostych związków logicznych.
  6. Zaburzenia w orientacji zmysłowej, przestrzennej i kierunkowej. Obejmują także zaburzenia integracji sensorycznej, zaburzenia równowagi, obustronnej koordynacji ruchowej, planowania motorycznego, przekraczania linii środka ciała, zaburzenia posturalne czy nieprawidłowe napięcie mięśniowe. Obserwuje się ponadto trudności w orientacji w schemacie własnego ciała, wskazywaniu i nazywaniu położenia przedmiotów w przestrzeni, rozróżniania wzajemnego położenia przedmiotów w przestrzeni, znajomości pojęć dotyczących kierunków czy różnicowaniu strony prawej – lewej.
  7. Trudności w zakresie sprawności ruchowej związane z motoryką dużą oraz precyzją ruchów ręki (sprawność manualna).

Podsumowując można stwierdzić, że dojrzałość szkolna jest to proces równowagi między wymaganiami i zadaniami placówki, a możliwościami rozwojowymi dziecka. Jeśli dostosujemy warunki i metody pracy do możliwości i potencjału rozwojowego dziecka, ma ono szansę osiągnąć sukces w nauce i całym procesie edukacji. W naszym przedszkolu doskonalimy kompetencje szkolne dzieci 6-letnich nie tylko podczas zajęć z całą grupą, ale także na indywidualnych spotkaniach z logopedą i psychologiem przedszkolnym.

Sylwia Oleszko